ΤΟ ΘΕΑΜΑ Μυθοπλασία σκην. Bálint Kenyeres Ι Γαλλία, Ουγγαρία

Μάρτιος 2026

The Spectacle: Μια σπουδή πάνω στο φως, τη σιωπή και

την ανθρώπινη αξιοπρέπεια

Κείμενο: Σουλτάνα Κουμούτση

Ο τίτλος της τελευταίας ταινίας του Bálint Kenyeres, The Spectacle (Το Θέαμα), φέρει ένα διπλό βάρος. Αναφέρεται ταυτόχρονα στη μεγάλη παράδοση του κινηματογράφου —το μέσο του φωτός και της προβολής— και στη σκοτεινότερη, πιο ηδονοβλεπτική ορμή της εποχής μας: τη μετατροπή του ανθρώπινου αγώνα σε μια επιμελημένη επίδειξη. Σε αυτή την καθηλωτικά όμορφη ταινία μικρού μήκους, ένα νεαρό αγόρι Ρομά «υψώνεται στο φως», γινόμενο το επίκεντρο ενός εξωτερικού βλέμματος που είναι τόσο αποκαλυπτικό όσο και παρεμβατικό.

Ο Kenyeres, ένας δημιουργός του οποίου η πορεία καθορίστηκε από μια αυστηρή, φιλοσοφική προσέγγιση της εικόνας, χτίζει έναν κόσμο όπου η σιωπή ακούγεται πιο δυνατά από οποιοδήποτε σενάριο. Υπάρχει μια πρωτόγονη, σχεδόν απτή ποιότητα στην αφήγηση, που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην εξάρτηση της ταινίας από την ατμόσφαιρα και τη σπλαχνική παρουσία του νεαρού πρωταγωνιστή της. Η αφηγηματική ένταση δεν πηγάζει από αυτά που λέγονται, αλλά από την τριβή ανάμεσα στον εσωτερικό κόσμο του αγοριού και το «θέαμα» που αναγκάζεται να κατοικήσει.

Σε συνεργασία με τον οραματιστή διευθυντή φωτογραφίας Θύμιο Μπακατάκη, ο Kenyeres αποφεύγει τη συμβατική καθαρότητα για χάρη μιας οπτικής γλώσσας της αφαίρεσης. Χρησιμοποιώντας το φυσικό φως και τις ακατέργαστες υφές πραγματικών τοποθεσιών, η ταινία μετακινείται από στιγμές υψηλής προσδοκίας —όπου η κάμερα «πετάει» μαζί με το αγόρι— σε μια αποрезωτική διάλυση. Είναι μια ταινία που μας υπενθυμίζει ότι οι πιο βαθιές ανθρώπινες αλήθειες βρίσκονται συχνά στο περιθώριο, στα σιωπηλά διαστήματα πριν ξεκινήσει η κάμερα και αφού σβήσουν τα φώτα.

Καθώς το The Spectacle φτάνει στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Psaroloco 2026, αμέσως μετά το διαγωνιστικό τμήμα των Καννών, εξερευνούμε με τον Kenyeres την ηθική του βλέμματος, την αναγκαιότητα της σιωπής και γιατί, σε μια εποχή απόλυτης ορατότητας, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια παραμένει το πιο ζωτικό «αόρατο» στοιχείο όλων.

Bálint Kenyeres

Ο Bálint Kenyeres γεννήθηκε το 1976 στη Βουδαπέστη και, αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη φιλοσοφία, την ιστορία και τη θεωρία του κινηματογράφου, αποφοίτησε ως σκηνοθέτης από την Ακαδημία Κινηματογράφου και Θεάτρου της Βουδαπέστης το 2006. Έκτοτε, αποτελεί ενεργό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου. Η καριέρα του σημαδεύτηκε από διεθνείς επιτυχίες, με την ταινία του ZÁRAS (Closing Time) να κάνει πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Βενετίας και να αποσπά πάνω από δώδεκα βραβεία παγκοσμίως. Η δεύτερη ταινία μικρού μήκους του, Before Dawn, συμμετείχε στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Καννών το 2005, κέρδισε το Βραβείο της Επιτροπής στο Sundance και ανακηρύχθηκε η Καλύτερη Ευρωπαϊκή Ταινία Μικρού Μήκους (Prix UIP) το 2006. Μετά την επιτυχία του The History of Aviation στο Director’s Fortnight των Καννών (2009) και την πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους Hier (Tegnap) που διαγωνίστηκε στο Λοκάρνο το 2018, επιστρέφει το 2025 στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Καννών με την πρόσφατη ταινία του, The Spectacle.

Φιλμογραφία (Συνοπτικά): 2025: The Spectacle (Short) 2018: Hier (Feature) 2009: The History of Aviation (Short) 2005: Before Dawn (Short) 1999: Closing Time (Short)

Η ταινία απεικονίζει ένα νεαρό αγόρι που «υψώνεται στο φως», μόνο και μόνο για να δει αυτό το φως να σβήνει. Πώς χρησιμοποιεί η ταινία αυτή την εικονοποιία για να σχολιάσει την εύθραυστη φύση της ορατότητας για τις περιθωριοποιημένες κοινότητες;

Bálint Kenyeres: Μορφολογικά, αυτό είναι ενσωματωμένο στη λειτουργία της κάμερας. Όταν το τηλεοπτικό συνεργείο είναι παρόν, η κάμερα περιορίζεται: είναι κυρίως στατική ή περιορίζεται σε οριζόντιες κινήσεις. Εγκλωβίζεται μέσα στα φυσικά και κοινωνικά όρια του σπιτιού, αντανακλώντας τον τρόπο με τον οποίο το αγόρι πλαισιώνεται, συγκρατείται και ερμηνεύεται από τους άλλους. Πριν φτάσει το συνεργείο —και αφού φύγει— η κάμερα ανακτά την ελευθερία της. Κινείται πλευρικά στον χώρο και, στην πιο ανοιχτή της στιγμή, αρχίζει να «πετάει» μαζί με το αγόρι. Αυτές οι στιγμές ευθυγραμμίζονται με την εσωτερική του κατάσταση και όχι με ένα εξωτερικό βλέμμα.

« Η ορατότητα δεν δικαιολογεί την εισβολή.

Η προσοχή δεν ακυρώνει την αξιοπρέπεια.»

— Bálint Kenyeres

Η ταινία βασίζεται σε μια ισχυρή ατμόσφαιρα και όχι στον διάλογο. Πώς βοηθά αυτή η «σιωπή» το εφηβικό κοινό (ηλικίας 14+) να συνδεθεί πιο διαισθητικά με το συναισθηματικό ταξίδι του αγοριού;

B.K: Η ταινία δεν βασίζεται στον διάλογο για να εξηγήσει το αγόρι· ζητά από το κοινό να το παρατηρήσει. Αυτό που έχει σημασία είναι το πώς καταλαμβάνει το σώμα του — η ακινησία του, οι αντιδράσεις του, η ένταση που φέρει. Αυτά δεν είναι «παιγμένες» ιδέες, αλλά ίχνη μιας βιωμένης πραγματικότητας. Αυτό δημιουργεί ένα πιο άμεσο σημείο εισόδου: δεν σου λένε τι να σκεφτείς, το διαβάζεις ενστικτωδώς. Η σιωπή εδώ δεν είναι απουσία, αλλά συγκέντρωση. Αφαιρεί την ερμηνευτική καθοδήγηση και εστιάζει την προσοχή στην παρουσία — στο πρόσωπο, στη χειρονομία, στη διάρκεια. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν μερικοί πραγματικά διασκεδαστικοί διάλογοι στην ταινία, ειδικά για το γηγενές κοινό (που καταλαβαίνει τη γλώσσα).

Με τον Θύμιο Μπακατάκη στη διεύθυνση φωτογραφίας, η ταινία επιτυγχάνει μια μοναδική αισθητική. Πώς βοήθησε αυτή η συνεργασία να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα στις προσδοκίες του αγοριού και το τελικό «σβήσιμο» του φωτός;

B.K: Η προσέγγιση βασίστηκε στην αφαίρεση. Δουλέψαμε σε έναν πραγματικό χώρο, με περιορισμένο χρόνο και ελάχιστους πόρους, οπότε η στρατηγική ήταν να εξαγάγουμε όσο το δυνατόν περισσότερα από αυτά που ήδη υπήρχαν — το φυσικό φως, τους χωρικούς περιορισμούς, τις υφές του περιβάλλοντος. Ο Θύμιος έχει μια ακριβή ευαισθησία σε αυτό: δεν επιβάλλει μια αισθητική, αποκαλύπτει αυτό που βρίσκεται ήδη εκεί. Αυτό ήταν απαραίτητο για την κεντρική κίνηση της ταινίας — από την προσδοκία στη διάλυση. Το «φως» αναδύεται πάντα από την ίδια υλική πραγματικότητα που αργότερα το απορροφά. Πέρα από την ιδιαίτερη ευαισθησία του, η τεράστια εμπειρία του Θύμιου στα γυρίσματα αποδείχθηκε καθοριστική. Με σημαντικά λιγότερο χρόνο από όλο αυτόν που θα χρειαζόταν κανονικά, δεν υπήρχαν περιθώρια για δισταγμούς ή υπερβολική σκέψη — οι αποφάσεις έπρεπε να είναι άμεσες και ακριβείς. Η εμπειρία του το επιτρέπει αυτό χωρίς να διακυβεύεται η συνοχή. Και εξίσου σημαντικό, είναι απλώς ένας υπέροχος άνθρωπος για να συνεργάζεσαι — κάποιος που φέρνει ηρεμία, εστίαση και μια καλή παρουσία στο σετ.

Στο Psaroloco εστιάζουμε στην οπτική παιδεία. Τι μήνυμα θα θέλατε να στείλετε στους θεατές μας σχετικά με την ηθική μας ευθύνη ως «κοινό» όταν γινόμαστε μάρτυρες της ανύψωσης ή των δυσκολιών των άλλων;

B.K: Τείνω να αποφεύγω να πλαισιώνω τις ταινίες ως «μηνύματα». Αυτό που ήθελα να πω βρίσκεται ήδη μέσα στην ταινία. Αλλά γενικότερα, το ερώτημα δεν αφορά τα συστήματα των μέσων ενημέρωσης — αφορά την ατομική ευθύνη. Ως θεατές, συμμετέχουμε στην πράξη του βλέμματος. Αν υπάρχει μια βάση, είναι απλή: ένα βασικό επίπεδο ανθρώπινης αξιοπρέπειας θα έπρεπε να είναι αρκετό για να καθοδηγήσει τον τρόπο με τον οποίο εμπλεκόμαστε στις ζωές των άλλων ανθρώπων. Η ορατότητα δεν δικαιολογεί την εισβολή. Η προσοχή δεν ακυρώνει την αξιοπρέπεια. Η ταινία δεν υπαγορεύει συμπεριφορές, αλλά ζητά από τον θεατή να συνειδητοποιήσει τη θέση του μέσα σε αυτή τη δυναμική.

Τρειλερ

Ταινία ευθυγραμμισμένη με τους στόχους:
SDG 10 (Reduced Inequalities): Καταδεικνύοντας τις συστημικές ανισότητες και την κοινωνική περιθωριοποίηση που βιώνει η κοινότητα των Ρομά, η ταινία προωθεί την ανάγκη για κοινωνική ένταξη και την προστασία της αξιοπρέπειας των πιο ευάλωτων ομάδων απέναντι στην εκμετάλλευση της εικόνας τους. SDG 16 (Peace, Justice, and Strong Institutions): Διερευνώντας την ηθική ευθύνη του «θεατή» και την «αόρατη βία» της παρεμβατικότητας των μέσων ενημέρωσης, η ταινία συνηγορεί υπέρ ενός δίκαιου κοινωνικού πλαισίου που σέβεται την ιδιωτικότητα και την ανθρώπινη υπόσταση. SDG 1 (No Poverty): Μέσα από την απεικόνιση των συνθηκών διαβίωσης του νεαρού Vilmos, το έργο αναδεικνύει πώς η φτώχεια συχνά μετατρέπεται σε «θέαμα» για εξωτερική κατανάλωση, καλώντας σε μια πιο ουσιαστική και λιγότερο επιφανειακή αντιμετώπιση των οικονομικών ανισοτήτων. SDG 4 (Quality Education): Μέσω του πρίσματος της Οπτικής Παιδείας (Media Literacy) του Psaroloco, η ταινία καλλιεργεί την κριτική σκέψη των νέων σχετικά με τον τρόπο που τα media «κατασκευάζουν» την πραγματικότητα και ενισχύει την ενσυναίσθηση μέσω της παρατήρησης της σιωπής και της εσωτερικότητας.

MEDIA LITERACY INSIGHT

"The Spectacle" αποτελεί κρίσιμη μελέτη περίπτωσης για τους αναγνώστες μας :

The Ethics of the Gaze: Η ταινία λειτουργεί ως ένα βαθύ μάθημα πάνω στην ηθική της παρατήρησης. Διδάσκει στους νεαρούς θεατές ότι το να «βλέπεις» δεν είναι μια παθητική πράξη, αλλά μια επιλογή που εμπεριέχει ευθύνη, ειδικά όταν η ζωή των άλλων μετατρέπεται σε «θέαμα» προς κατανάλωση.
The Cinematography of Constraint: Η αντίθεση ανάμεσα στη στατική κάμερα (όταν είναι παρόν το τηλεοπτικό συνεργείο) και την «ελεύθερη» κάμερα (όταν το αγόρι είναι μόνο του) αποτελεί μια σπουδή στην οπτική γλώσσα. Δείχνει πώς τα μέσα ενημέρωσης μπορούν να «πλαισιώσουν» (frame) και να περιορίσουν την ανθρώπινη ταυτότητα μέσα σε προκατασκευασμένα αφηγήματα.
The Deconstruction of the "Spectacle": Σε έναν κόσμο εθισμένο στην ψηφιακή έκθεση, ο Kenyeres αποδομεί την έννοια της δημόσιας ορατότητας. Το φιλμ προκαλεί το κοινό να αναρωτηθεί: Η προσοχή των media αναδεικνύει την αλήθεια ή απλώς καταναλώνει την αξιοπρέπεια του υποκειμένου;
Silence as Narrative Strength: Σε αντίθεση με τον διαρκή «θόρυβο» των social media, η ταινία χρησιμοποιεί τη σιωπή και την ατμόσφαιρα για να επικοινωνήσει το εσωτερικό βίωμα. Προσφέρει μια εξαιρετική ευκαιρία για συζήτηση γύρω από το πώς η απουσία διαλόγου μπορεί να ενισχύσει την ενσυναίσθηση και την κριτική παρατήρηση.