ΒΡΗΚΑ ΕΝΑ ΚΟΥΤΙ Κινούμενο σχέδιο σκην. Éric Montchaud I Γαλλία

Απρίλιος 2026

Η Ποίηση του Άχρηστου:

Μια συζήτηση με τον Eric Montchaud για τη μαγεία του απτού

Κείμενο: Σουλτάνα Κουμούτση

Το έργο του Eric Montchaud κατοικεί στον εύθραυστο χώρο όπου το άψυχο αποκτά ψυχή. Όπως ένα παιδί που ανακαλύπτει ένα κρυμμένο σύμπαν μέσα σε ένα πεταμένο κειμήλιο, το σινεμά του Montchaud αποτελεί μια μαρτυρία της «τέχνης του συνηθισμένου» — μια αυστηρή εξερεύνηση του πώς τα καθημερινά αντικείμενα, από ένα μικρό κατσαρολάκι μέχρι ένα μυστηριώδες κουτί, μπορούν να μετατραπούν σε δοχεία βαθιάς ανθρώπινης συγκίνησης. Η τελευταία του ταινία, «Το Κουτί», λειτουργεί ως ένα σιωπηλό μανιφέστο αυτής της οπτικής, αμφισβητώντας την εμμονή των ενηλίκων με τη χρηστικότητα και προσκαλώντας μας πίσω σε έναν κόσμο που διέπεται από το θαύμα.

Δημιουργός που τιμά το απτό και το ατελές, ο Montchaud αρνείται να δώσει προτεραιότητα στο λείο έναντι του αυθεντικού. Η αισθητική του χαρακτηρίζεται από την αφαίρεση και τα ακατέργαστα υλικά, όπου η «ανθρωπιά» ενός χαρακτήρα δεν εντοπίζεται στην ψηφιακή τελειότητα, αλλά στις ορατές υφές και τη γοητευτική ευθραυστότητα μιας χειροποίητης μαριονέτας. Για τον Montchaud, το animation δεν είναι απλώς μια τεχνική· είναι μια πράξη επανάκτησης της φαντασίας από το εμπορικό, για να αποδοθεί ξανά στον ονειροπόλο. Είναι ένας κόσμος όπου η σιωπή δεν αντιπροσωπεύει μια απουσία, αλλά έναν χώρο για τον θεατή να προβάλει τη δική του εσωτερική αφήγηση.

Καθώς η ταινία του καταφθάνει στο φεστιβάλ Psaroloco, φέροντας την κληρονομιά μιας καριέρας αφιερωμένης στο «άχρηστο» και το ποιητικό, συζητάμε με τον Eric Montchaud για την ηθική της παιδικής περιέργειας, την αναγκαιότητα της ονειροπόλησης και το γιατί ένα απλό ξύλινο κουτί μπορεί τελικά να είναι το πιο απαραίτητο πράγμα που έχουμε συναντήσει ποτέ.

Éric Montchaud

Ο Eric Montchaud είναι σκηνοθέτης και animator. Δημιουργεί animation για διαφημίσεις, ταινίες μικρού μήκους και σειρές κινουμένων σχεδίων (όπως το «Les Kiwis» που προβλήθηκε στο France TV, το «Comme à la maison» στο Canal+ και το «Les Grabonautes» στο TF1). Το 2002, η πρώτη του ταινία, «L’odeur du chien mouillé», κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο (Grand Prix) στο φεστιβάλ Rencontres Audiovisuelle της Λιλ (Γαλλία) και το βραβείο Καλύτερου Σχεδιασμού στο Black Nights Festival του Ταλίν (Εσθονία). Στη συνέχεια σκηνοθέτησε το «La petite casserole d’Anatole» (Το μικρό κατσαρολάκι του Ανατόλ), το οποίο απέσπασε πολυάριθμες διακρίσεις, όπως το Βραβείο Κοινού στο Annecy το 2014, ενώ ήταν υποψήφιο και για τα βραβεία Σεζάρ το 2015. Τέλος, το 2020 σκηνοθέτησε την ταινία «Un Caillou dans la chaussure» (Ένα χαλίκι στο παπούτσι), η οποία απέσπασε το βραβείο «Prix Junior Canal+» στο Φεστιβάλ του Annecy το 2021.

Στην ταινία, ο Γκάι ρωτά: «Μα σε τι μπορεί να χρησιμεύσει αυτό το κουτί;» Ως σκηνοθέτης, πόσο σημαντικό είναι για εσάς να διατηρείτε αυτή την αίσθηση της παιδικής περιέργειας απέναντι σε καθημερινά αντικείμενα;

Éric Montchaud: Αυτό ακριβώς ήταν το σημείο εκκίνησης της ταινίας: το να ανακαλύψουμε ξανά και να αναπτύξουμε μια αίσθηση θαυμασμού όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα αντικείμενο που δεν κατανοούμε. Είναι μια στάση που προσπαθώ πάντα να διατηρώ — απέναντι σε αντικείμενα, καταστάσεις και ανθρώπους. Πιθανώς προέρχεται από την παιδική μου ηλικία, καθώς οι γονείς μου είναι παλαιοπώλες και από μικρή ηλικία περιβαλλόμουν από αντικείμενα των οποίων τον σκοπό δεν γνώριζα, αφήνοντας περιθώρια για παρερμηνείες. Η ιδέα ήταν να οικειοποιηθούμε ένα αντικείμενο, να κάνουμε το άχρηστο χρήσιμο — όπως συμβαίνει σε κάθε καλλιτεχνικό έργο.

« Θέλω να αναδείξω την αχρηστία, την ονειροπόληση και

το δέσιμο με ένα μη εμπορικό αντικείμενο.»

— Éric Montchaud

Από το «Μικρό Κατσαρολάκι» του Ανατόλ μέχρι το «Κουτί» του Γκάι, το έργο σας συχνά παρουσιάζει χαρακτήρες που περιηγούνται στον κόσμο τους μέσα από συγκεκριμένα αντικείμενα. Τι σας ελκύει σε αυτές τις μεταφορές όταν επικοινωνείτε με ένα νεότερο κοινό;

E.M: Δεν ξέρω πραγματικά γιατί, αλλά πάντα ξεκινώ από ένα αντικείμενο ή έναν χαρακτήρα όταν αναπτύσσω τις ιστορίες μου. Κατασκευάζω και σχεδιάζω χωρίς συγκεκριμένο στόχο, αφήνοντας τον κόσμο και την ιστορία να εξελιχθούν οργανικά. Νιώθω ότι αυτό συνάδει με τον τρόπο που τα παιδιά συχνά εφευρίσκουν ιστορίες από αντικείμενα. Παρόλα αυτά, δεν υιοθετώ αυτή την προσέγγιση για να προσελκύσω τα παιδιά. Τυχαίνει αυτό που φαντάζομαι να συνδέεται συχνά με ένα νεανικό κοινό, αλλά ποτέ δεν δημιουργώ τις ταινίες μου έχοντας αποκλειστικά τα παιδιά στο μυαλό μου.

Οι ταινίες σας φημίζονται για τον μοναδικό σχεδιασμό τους. Για τους νεαρούς θεατές μας (ηλικίας 7+), πώς χρησιμοποιείτε τα υλικά και το animation για να δώσετε «ψυχή» σε έναν χαρακτήρα όπως ο Γκάι;

E.M: Μου αρέσει να χρησιμοποιώ ακατέργαστα υλικά και απλά σχέδια για τους χαρακτήρες και τα σκηνικά. Είναι μια μινιμαλιστική προσέγγιση, τόσο από ανάγκη όσο και από επιλογή. Ιδανικά, θα ήθελα οι θεατές να νιώσουν ότι θα μπορούσαν και οι ίδιοι να δημιουργήσουν animation· θέλω να κάνω το animation παιχνιδιάρικο και προσιτό. Ενθαρρύνω τις ατέλειες στον σχεδιασμό, γιατί αυτό είναι που κάνει τους χαρακτήρες να φαίνονται «ανθρώπινοι» και αγαπητοί. Προσπαθώ πάντα να μένω κοντά στο αρχικό, ατελές σχέδιο που χρησιμεύει ως βάση για την κατασκευή της μαριονέτας.

Αν έπρεπε να δώσετε μια απάντηση στο κοινό μας, τι αντιπροσωπεύει αυτό το κουτί για εσάς; Είναι ένα εμπόδιο, ένα καταφύγιο ή ένας λευκός καμβάς για τη φαντασία;

E.M: Ο καθένας μπορεί να έχει τη δική του ερμηνεία για το κουτί, το οποίο μοιάζει με ένα καλλιτεχνικό αντικείμενο πάνω στο οποίο μπορεί κανείς να προβάλει τη φαντασία του. Είναι ένα αντικείμενο που δεν εξυπηρετεί κανέναν σκοπό, κι όμως παραμένει απαραίτητο. Θέλω να αναδείξω την αχρηστία, την ονειροπόληση και το δέσιμο με ένα μη εμπορικό αντικείμενο.

Τρειλερ

Ταινία ευθυγραμμισμένη με τους στόχους:
SDG 4 (Quality Education): Μέσα από το πρίσμα του Οπτικοακουστικού Εγγραμματισμού (Media Literacy) του Psaroloco, η ταινία καλλιεργεί την κριτική σκέψη των νεαρών θεατών σχετικά με την έννοια της «χρηστικότητας». Ενθαρρύνει τη δημιουργική επίλυση προβλημάτων και την ελεύθερη ερμηνεία, διδάσκοντας στα παιδιά πώς να αναδομούν την πραγματικότητα μέσα από τη φαντασία τους.
SDG 12 (Responsible Consumption and Production): Προβάλλοντας την αξία ενός «μη εμπορικού», χειροποίητου αντικειμένου, η ταινία λειτουργεί ως αντίλογος στην κουλτούρα της υπερκατανάλωσης. Προωθεί τη συναισθηματική σύνδεση με τα υλικά και την ιδέα της επανάχρησης (upcycling), μετατρέποντας το «άχρηστο» σε κάτι πολύτιμο και απαραίτητο. SDG 3 (Good Health and Well-being):
Η ταινία υπογραμμίζει τη σημασία της ονειροπόλησης (daydreaming) και του εσωτερικού χρόνου ως θεμελιώδη στοιχεία για την ψυχική υγεία και την ανάπτυξη του παιδιού. Υπερασπίζεται το δικαίωμα στην παύση και την πνευματική αναζήτηση σε έναν κόσμο που απαιτεί συνεχή παραγωγικότητα. SDG 10 (Reduced Inequalities): Μέσα από τη μινιμαλιστική και προσιτή αισθητική της, η ταινία εκδημοκρατίζει την καλλιτεχνική δημιουργία. Καταρρίπτει τα εμπόδια που θέτει η τεχνολογική πολυπλοκότητα, προωθώντας την ένταξη και την πεποίθηση ότι κάθε άτομο —ανεξαρτήτως μέσων— έχει τη δύναμη να δημιουργήσει animation και να αφηγηθεί τη δική του ιστορία.

MEDIA LITERACY INSIGHT

"The Box" αποτελεί κρίσιμη μελέτη περίπτωσης για τους αναγνώστες μας :

Η Ποιητική του «Άχρηστου»: Η ταινία προσφέρει ένα σπουδαίο μάθημα για την απελευθέρωση από τη χρηστική λογική των μέσων. Διδάσκει στο νεανικό κοινό ότι η αξία ενός αντικειμένου (ή μιας ιστορίας) δεν έγκειται στην εμπορική του χρήση, αλλά στην ικανότητά του να λειτουργεί ως δοχείο για τη φαντασία και το συναίσθημα.
Η Αισθητική της Ατέλειας: Σε έναν κόσμο κατακλυσμένο από «γυαλισμένα», ψηφιακά τέλεια γραφικά, ο Montchaud αναδεικνύει την ομορφιά του ατελούς και του χειροποίητου. Το φιλμ βοηθά τους θεατές να αποδομήσουν την κυριαρχία του CGI, στρέφοντας την προσοχή τους στην απτή υφή των υλικών και στην αυθεντικότητα που προσφέρει το «ανθρώπινο λάθος».
Οικειοποίηση και Επαναπροσδιορισμός: Η ταινία αποτελεί σεμινάριο πάνω στον τρόπο με τον οποίο ο δέκτης μπορεί να γίνει δημιουργός. Προκαλεί το κοινό να αναρωτηθεί: Πώς μπορούμε να πάρουμε ένα υπάρχον στοιχείο της πραγματικότητάς μας και να του δώσουμε ένα εντελώς νέο, προσωπικό νόημα; Είναι μια άσκηση ενεργητικής θέασης απέναντι στην παθητική κατανάλωση έτοιμων αφηγήσεων.
Η Σιωπή ως Χώρος Συνδημιουργίας: Σε αντίθεση με τον διαρκή οπτικοακουστικό «θόρυβο» των σύγχρονων μέσων, το "The Box" χρησιμοποιεί τη σιωπή και τον μινιμαλισμό για να προσφέρει αναπνοή στον θεατή. Αυτό το κενό δεν είναι έλλειψη πληροφορίας, αλλά μια πρόσκληση προς το παιδί να «γεμίσει» το κάδρο με τις δικές του σκέψεις, ενισχύοντας την ενσυναίσθηση και την εσωτερική παρατήρηση.