ΤΟ ΘΕΑΜΑ Μυθοπλασία σκην. Bálint Kenyeres Ι Γαλλία, Ουγγαρία

Μάρτιος 2026

Fantas: Μια πράξη αντίστασης στον κοινωνικό ντετερμινισμό

Κείμενο: Σουλτάνα Κουμούτση

Ο τίτλος της τελευταίας ταινίας της Halima Elkhatabi, Fantas, φέρει μια διπλή υπόσταση: είναι το όνομα ενός αλόγου, αλλά και η ενσάρκωση μιας «φαντασίωσης» που εισβάλλει ορμητικά στην πεζή πραγματικότητα ενός υποβαθμισμένου προαστίου. Στο βραβευμένο με το Psaroloco Inclusion Award αυτό μικρού μήκους φιλμ, η Elkhatabi μάς παραδίδει ένα αστικό παραμύθι που αρνείται να υποταχθεί στους κανόνες της κοινωνικής προδιαγραφής.

Η Elkhatabi, μια δημιουργός που σμιλεύτηκε μέσα από την παρατήρηση του ντοκιμαντέρ, μεταφέρει στο σινεμά μυθοπλασίας μια σπάνια αίσθηση αυθεντικότητας. Η αφήγησή της δεν βασίζεται σε διδακτισμούς, αλλά στην οπτική σύγκρουση δύο κόσμων που η κοινωνία επέβαλε να παραμένουν χωριστά: η ευγένεια ενός αλόγου και η τραχύτητα μιας εργατικής γειτονιάς. Η πρωταγωνίστρια, Τάνια, δεν αναζητά απλώς μια διέξοδο· διεκδικεί το δικαίωμα να είναι ολόκληρη, γεφυρώνοντας τα κομμάτια του εαυτού της σε έναν χώρο που συχνά αντιλαμβάνεται την παιδική ελευθερία ως κάτι που πρέπει να περιοριστεί.

Εμπνευσμένη από πραγματικά γεγονότα, η σκηνοθέτις χρησιμοποιεί τον Φάντας ως ένα σουρεαλιστικό σύμβολο ελπίδας. Μέσα από την κάμερά της, η αλληλεγγύη των παιδιών μετατρέπεται σε μια «χορογραφία αντίστασης» απέναντι στην εξουσία, υπενθυμίζοντάς μας ότι τα όνειρα που μοιάζουν «εκτός τόπου» είναι συχνά εκείνα που έχουν τη δύναμη να διαρρήξουν το κατεστημένο.

Καθώς το Fantas παρουσιάζεται στο Psaroloco International Film Festival 2026, έχοντας ήδη διαγράψει μια σημαντική πορεία διεθνώς, εξερευνούμε με την Elkhatabi την αναγκαιότητα της αυτοδιάθεσης και το γιατί, σε έναν κόσμο προκαθορισμένων διαδρομών, το να κρατάς το δικό σου «άλογο» παραμένει η πιο ζωτική πολιτική πράξη.

Halima Elkhatabi

Η Halima Elkhatabi αποφοίτησε από το Εθνικό Ινστιτούτο Εικόνας και Ήχου του Μόντρεαλ (INIS), όπου τιμήθηκε με την Υποτροφία Αριστείας, και ξεκίνησε την καριέρα της ως σκηνοθέτρια και σεναριογράφος ντοκιμαντέρ. Στη συνέχεια, έγραψε το σενάριο για ταινίες μυθοπλασίας μικρού μήκους, μεταξύ των οποίων το «La barricade» (2009), το οποίο απέσπασε το βραβείο Καλύτερης Ταινίας Μικρού Μήκους στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Fantasia 2011, την Υποτροφία «Πρωτοπόροι του Κινηματογράφου» (Cinema Pioneers) από το Ciné-Québec και το βραβείο Καλύτερης Ταινίας Μυθοπλασίας Μικρού Μήκους στο Διεθνές Φεστιβάλ Νεανικού Κινηματογράφου του Rimouski. Το 2011, ήταν φιναλίστ στον διαγωνισμό σεναρίου «Cours écrire ton court» της SODEC για το σενάριό της «La roue». Η ταινία «Fantas» (2024) είναι η δεύτερη ταινία μυθοπλασίας μικρού μήκους που υπογράφει ως σκηνοθέτρια.

Η Τάνια επιδιώκει να ενώσει δύο κομμάτια του εαυτού της — το πάθος της για τα άλογα και τη ζωή της σε μια εργατική γειτονιά. Πιστεύετε ότι για τους νέους σε τέτοια περιβάλλοντα, η επιδίωξη ενός πάθους που φαίνεται «εκτός πλαισίου» είναι μια ζωτική πράξη αυτοδιάθεσης ενάντια στον κοινωνικό ντετερμινισμό;

Halima Elkhatabi: Πιστεύω βαθύτατα ότι για τους νέους που μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα όπου όλα μοιάζουν προδιαγεγραμμένα για αυτούς, η επιδίωξη ενός πάθους που δεν τους έχει γίνει προσβάσιμο είναι σχεδόν μια πολιτική πράξη. Δεν είναι απλώς ένα χόμπι, είναι επίσης ένας τρόπος να πουν: «Είμαι κάτι παραπάνω από αυτό που η κοινωνία περιμένει από μένα». Φέρνοντας το άλογο στη γειτονιά της, η Τάνια αρνείται μια μορφή κοινωνικού ντετερμινισμού. Δεν διαχωρίζει τα κομμάτια του εαυτού της, αλλά τα κάνει να συνυπάρχουν. Και οι εντάσεις που δημιουργούνται αποκαλύπτουν πώς ορισμένα όνειρα θεωρούνται «παράνομα» ανάλογα με το κοινωνικό σου υπόβαθρο και την πραγματικότητά σου.

« Τα όνειρα που μοιάζουν "εκτός τόπου" είναι

εκείνα που ανοίγουν νέες πιθανότητες.»

— Halima Elkhatabi

Υπάρχει μια τεταμένη στιγμή όπου η αστυνομία αμφισβητεί την ιδιοκτησία του αλόγου από την Τάνια και κινείται για να το κατασχέσει, με έναν αστυνομικό μάλιστα να δηλώνει: «Μισώ τα παιδιά!». Θελήσατε να τονίσετε πώς οι αστικοί δημόσιοι χώροι μπορούν συχνά να γίνουν εχθρικοί απέναντι στην ελευθερία και τον αυθορμητισμό των νέων;

B.K: Αυτή η σκηνή είναι πολύ σημαντική για μένα. Η ταινία είναι εμπνευσμένη από πραγματικά γεγονότα που συνέβησαν στα προάστια του Παρισιού. Στην πραγματική ιστορία, η αστυνομία κατέσχεσε το άλογο ενός νεαρού και δεν το πήρε ποτέ πίσω. Αυτή η κατάσταση αποκαλύπτει μια συνεχή καχυποψία απέναντι σε ορισμένους νέους και μια δυσφορία με τον αυθορμητισμό τους. Οι αστικοί δημόσιοι χώροι, ειδικά σε αυτές τις γειτονιές, γίνονται συχνά χώροι ελέγχου αντί για χώρους ελευθερίας, όπου η παιδική ηλικία μερικές φορές εκλαμβάνεται ως κάτι που πρέπει να περιοριστεί παρά να καλλιεργηθεί.

Η ατάκα «Μισώ τα παιδιά!» ήταν στην πραγματικότητα ένας αυθόρμητος αυτοσχεδιασμός στο γύρισμα από τον ηθοποιό που έπαιζε τον αστυνομικό. Επέλεξα να την κρατήσω γιατί αποτυπώνει την απόρριψη της ζωτικότητας, της αταξίας και της ελευθερίας που ενσαρκώνουν τα παιδιά, καθώς και το ισχυρό αίσθημα αλληλεγγύης που αναδύεται από αυτά. Ο αστυνομικός λέει επίσης: «Είναι μια οργανωμένη συμμορία». Για μένα, αυτά τα λόγια αποκαλύπτουν τις διακρίσεις που αντιμετωπίζουν καθημερινά.

Όταν παρεμβαίνουν οι αρχές, οι φίλοι της Τάνιας σχηματίζουν μια ανθρώπινη ασπίδα, φωνάζοντας «Μπλοκ! Σπρώξτε!» για να προστατεύσουν την ίδια και τον Φάντας. Πόσο κεντρική είναι η έννοια της κοινότητας και της συλλογικής αντίστασης στην αφήγησή σας;

B.K: Η αλληλεγγύη παίζει κεντρικό ρόλο στην ταινία. Η στιγμή που τα παιδιά σχηματίζουν ένα «μπλοκ» δεν είναι απλώς μια ενστικτώδης αντίδραση, είναι μια μορφή συλλογικής οργάνωσης, σχεδόν σαν μια παιχνιδιάρικη χορογραφία. Αυτό που με ενδιέφερε ήταν η ικανότητα να γίνεσαι ένα σώμα απέναντι σε μια εξουσία που απομονώνει και αποδυναμώνει τα άτομα. Σε πολλές γειτονιές, η κοινότητα είναι ένας απαραίτητος πόρος, μερικές φορές η μόνη πραγματική μορφή προστασίας. Αυτή η συλλογική χειρονομία, ακόμα και αν είναι εύθραυστη και προσωρινή, είναι ένας τρόπος διεκδίκησης της δύναμης. Λέει: «υπάρχουμε μαζί, και μαζί αντιστεκόμαστε».

Ο Φάντας είναι κάτι παραπάνω από ένα ζώο· είναι ένα σουρεαλιστικό σύμβολο ελευθερίας. Τι μήνυμα θα θέλατε να στείλετε σε έναν νέο άνθρωπο που νιώθει ότι το δικό του «άλογο» —το όνειρό του— δεν ταιριάζει στη γειτονιά ή στην κοινωνία όπου ζει;

B.K: Για μένα, ο Φάντας είναι μια οπτασία, σχεδόν σαν αντικατοπτρισμός, αλλά ένας αντικατοπτρισμός που είναι πολύ αληθινός για την Τάνια. Σε έναν νέο άνθρωπο που νιώθει ότι το όνειρό του δεν ταιριάζει εκεί που ζει, θα έλεγα: ίσως γι' αυτό ακριβώς έχει σημασία. Τα όνειρα που μοιάζουν εκτός τόπου είναι συχνά εκείνα που ανοίγουν νέες πιθανότητες. Ανατρέπουν τις προσδοκίες, αλλάζουν τις προοπτικές και δημιουργούν χώρο εκεί που φαινόταν να μην υπάρχει καθόλου. Φυσικά, η διαδρομή μπορεί να είναι δύσκολη, αλλά το να κρατιέσαι από το «άλογό» σου, έστω και με έναν εύθραυστο τρόπο, σημαίνει ότι διατηρείς ένα ουσιαστικό κομμάτι του εαυτού σου. Και μερικές φορές, αυτό από μόνο ειναι αρκετό για να μεταμορφώσει σιγά σιγά τον κόσμο γύρω σου.

Τρειλερ

Ταινία ευθυγραμμισμένη με τους στόχους:

SDG 10 (Reduced Inequalities): Αναδεικνύοντας τον κοινωνικό ντετερμινισμό και την περιθωριοποίηση στις εργατικές γειτονιές, η ταινία προωθεί την κοινωνική ένταξη. Η Τάνια, αρνούμενη να διαχωρίσει το πάθος της από την καταγωγή της, διεκδικεί ισότιμη πρόσβαση στο όνειρο, καταρρίπτοντας τα στερεότυπα που θέλουν ορισμένες δραστηριότητες να θεωρούνται «μη νόμιμες» για συγκεκριμένες κοινωνικές τάξεις. SDG 16 (Peace, Justice, and Strong Institutions): Μέσα από την κριτική ματιά στην αστυνόμευση της παιδικής ηλικίας και τον έλεγχο των δημόσιων χώρων, το έργο υπογραμμίζει την ανάγκη για δίκαιους θεσμούς που προστατεύουν την ελευθερία έκφρασης των νέων. Η σκηνή της κατάσχεσης του αλόγου αναδεικνύει την «αόρατη βία» της καχυποψίας απέναντι στους νέους των προαστίων. SDG 11 (Sustainable Cities and Communities): Η ταινία εξερευνά τη σχέση των κατοίκων με το αστικό περιβάλλον. Μετατρέποντας τη γειτονιά σε χώρο υποδοχής ενός «σουρεαλιστικού» συμβόλου όπως ο Φάντας, το έργο προωθεί την ιδέα των πόλεων ως χώρων συμπερίληψης, ζωτικότητας και συλλογικής δράσης, αντί για αποστειρωμένους χώρους επιτήρησης. SDG 4 (Quality Education): Μέσα από τον φακό του Media Literacy του Psaroloco, η ταινία ενισχύει την ενσυναίσθηση και την κριτική σκέψη των νέων θεατών. Τους καλεί να αναγνωρίσουν τη δύναμη της κοινότητας (το «Μπλοκ») ως εργαλείο συλλογικής μάθησης και αντίστασης, ενώ παράλληλα αποδομεί τις προκαταλήψεις για το τι είναι «εφικτό» να ονειρεύεται κανείς.

MEDIA LITERACY INSIGHT

Γιατί το "Fantas" αποτελεί ζωτική μελέτη περίπτωσης για τους αναγνώστες μας:

Η Ανατροπή του Κοινωνικού Ντετερμινισμού: Η ταινία λειτουργεί ως ένα ισχυρό μάθημα για το πώς τα μέσα ενημέρωσης και η κοινωνία «χαρτογραφούν» προκαταβολικά το μέλλον των νέων στις εργατικές γειτονιές. Διδάσκει στο νεανικό κοινό να αναγνωρίζει και να αποδομεί τα «αόρατα σύνορα» που υπονοούν ότι ορισμένα όνειρα —συμβολισμένα από το άλογο— είναι παράνομα ή «εκτός τόπου» λόγω ταχυδρομικού κώδικα.
Η Κινηματογραφική Γλώσσα του «Αστικού Παραμυθιού»: Συνδυάζοντας τον σκληρό ρεαλισμό με σουρεαλιστικά στοιχεία (την οπτασία του αλόγου), η Elkhatabi παραδίδει ένα σεμινάριο πάνω στη μίξη των κινηματογραφικών ειδών. Δείχνει στους μαθητές πώς το σινεμά μπορεί να χρησιμοποιήσει τον «μαγικό ρεαλισμό» όχι ως απόδραση από την πραγματικότητα, αλλά ως εργαλείο για την αποκάλυψη βαθύτερων αληθειών σχετικά με την αυτοδιάθεση και την ελευθερία.
Το «Μπλοκ» ως Συλλογική Εικονογραφία: Η σκηνή όπου τα παιδιά σχηματίζουν μια ανθρώπινη ασπίδα αποτελεί ζωτικό μάθημα οπτικής αφήγησης. Εικονογραφεί πώς η κάμερα μπορεί να μεταμορφώσει μια ενστικτώδη αντίδραση σε μια «χορογραφία αντίστασης», δείχνοντας πώς η συλλογική οργάνωση μπορεί να ενδυναμώσει τα άτομα απέναντι σε μια εξουσία που επιδιώκει να τα απομονώσει και να τα αποδυναμώσει.
Αποδομώντας την Αστική Εχθρότητα: Σε μια εποχή όπου οι δημόσιοι χώροι επιτηρούνται ολοένα και περισσότερο, η ταινία προσκαλεί σε μια κριτική συζήτηση για την «αστυνόμευση της παιδικής ηλικίας». Προκαλεί το κοινό να αναρωτηθεί: Πότε ένας δημόσιος χώρος παύει να είναι τόπος ελευθερίας και αρχίζει να γίνεται ζώνη ελέγχου; Η αυτοσχεδιαστική ατάκα «Μισώ τα παιδιά!» χρησιμεύει ως το τέλειο σημείο εισόδου για τη συζήτηση γύρω από τις προκαταλήψεις και την «ποινικοποίηση» της νεανικής ζωτικότητας.